اين آزار را نيز به اندازهء آزار مصريان شوم نگرفته‌اند ، چنان كه خروج از بابل را در سال 539 پيش از ميلاد آن اندازه شيرين نيافتند كه خروج از مصر را در سدهء سيزدهم پيش از ميلاد . و از اين روى ، آن را چون اين ، عيد نگرفتند و شيرينى خاطرهء آن را هر ساله به جشن نشستند و جشن خروج از مصر ، هم‌چنان بزرگ‌ترين و خوش خاطره‌ترين جشن تاريخ آنان باقى ماند ، يعنى عيد « فصح » كه هر ساله در شامگاه چهاردهم ماه نسيان ( آوريل ) آن را جشن مىگيرند . بر پايهء آنچه تا كنون گذشت ، مىتوانيم بىهيچ گمان و شكى بگوييم اين سخن و ادعاى يوسف يهودى دربارهء پيوند هيكسوسيان با يهوديان ، از همان دست سخنان بيهوده و ادعاهاى بىپايه‌اى است كه هنوز نيز بازماندگان جديد صهيونى آنان ، به فراگيرى تمامى آنها مىپردازند ، و راست اين است كه ميان هيكسوسيان و يهوديان هيچ پيوندى نيست ، چرا كه يهوديان فلسطين در آن روزگار ، به هيچ روى آن توان و نيرو را نداشتند كه بتوانند بر دولت بزرگ و توانايى چون دولت مصر - و بلكه بزرگ‌ترين و تواناترين دولت در خاور نزديك كهن - چيره شوند . و تا آن روزگار ، آنان بيش از گروهى بيابان‌زى و دوره‌گرد نبودند كه در اين سوى و آن سوى ، پيرامون زمين‌هاى كشاورزى و آبادىها به اجازهء صاحبان آنها ، سكونت مىگزيدند . و به هر روى اگر آنان را بردگانى خوار و خرد نشماريم ، دست كم از تسليم‌ترين و مطيع‌ترين مصريان بوده‌اند ، [ و هيچ چيرگى و سلطه‌اى در آنجا نداشته‌اند ] و تاريخ ، قبل و بعد از اين دوران ، از استعمارگرى كه در سرزمين مستعمره‌اش ، به خوارى افتاده باشد ، سخن نمىگويد ، از اين رو ، ما اين رأى را به تمامى گردن مىگذاريم ، و از اينجاست كه به هيچ روى خروج اسرائيليان از مصر را به رهبرى موسى ( ع ) و كاموزا و احمس اول نمىدانيم و در پى آن ، احمس اول را همان فرعون هم‌روزگار موسى نمىشماريم . 2 . ديدگاه دوم : تحوتمس سوم پيروان اين ديدگاه ، « تحوتمس » سوم ( 1490 - 1436 ق . م ) يا پسرش ، آمنحوتپ دوم ( 1436 - 1413 ق . م ) « 1 » را همان فرعون هم‌روزگار موسى مىدانند . دليل ايشان گزارشى از تورات است : « و واقع شد در سال چهارصد و هشتاد از خروج بنى اسرائيل از زمين مصر در ماه زيو - كه ماه دوم از سال چهارم سلطنت سليمان بر بنى اسرائيل بود - كه بناى خانهء خداوند را

--> ( 1 ) . قاموس الكتاب المقدس ، 2 / 933 .